Bjeshkët e Nemuna

Në perëndim të Gjakovës fusha mbaron dhe toka ngrihet në këmbë. Përtej luginës së Erenikut lartohen Bjeshkët e Nemuna — muri i madh gëlqeror që shqiptarët, malazezët dhe hartografët e njohin, të gjithë, me ndonjë trajtë të të njëjtit emër të zymtë.

Një emër i lindur nga një mallkim

Emri është i zymtë, dhe i përbashkët. Shqipja Bjeshkët e Nemuna dhe sllavishtja Prokletije duan të thonë, afërsisht, të njëjtën gjë: Malet e Mallkuara. Gojëdhëna jep disa arsye për këtë nam të keq: se djalli e gërvishti karstin e dhëmbëzuar e i dha trajtë brenda një dite të vetme; se një nënë, duke hequr zvarrë fëmijët nëpër lartësitë pa ujë, i mallkoi malet nga rraskapitja; se i pagëzuan kështu ushtarët që mundoheshin të kapërcenin qafat. Si do që të ketë nisur, emri është i merituar — ky është ndër vendet më të thepisura e më të egra të Ballkanit, i shtrirë mes Shqipërisë, Kosovës dhe Malit të Zi, dhe shpesh i quajtur Alpet Shqiptare.

Çatia e Kosovës

Për Kosovën, këtu janë lartësitë. Gjeravica, me 2.656 metra, është maja më e lartë e vendit — e dyta në gjithë vargun vetëm pas Majës së Jezercës në Shqipëri. Rreth saj shtrihen disa nga njëzet e ca liqenet akullnajore të vargut, të gërryer nga akullnajat që s’janë më: mes tyre Liqeni i Gjeravicës, i madh dhe aq i kthjellët sa të notosh në të nën majë, dhe Liqeni i Zemrës, i vogël e gati i përsosur. Është një peizazh shkëmbi të zhveshur gri, bore të vonë dhe uji që të del befas përpara.

Lumi që i lidh me qytetin

Një fije e vetme zbret drejt nga këto maja deri në pragun e Gjakovës: Ereniku. Lumi që rrjedh pranë qytetit lind këtu lart, nga një liqen akullnajor pak poshtë Gjeravicës, dhe zbret përmes qytezës malore të Junikut deri në fushë. Ta ndjekësh Erenikun drejt burimit do të thotë, në fakt, të ecësh nga çarshia deri në çatinë e Kosovës.

Udha e barinjve

Njerëzit kanë lëvizur gjithmonë nëpër këto vise, edhe aty ku s’shkon asnjë rrugë. Kullotat e tyre verore — bjeshkët — prej shekujsh i kanë tërhequr barinjtë nga fusha lart, në një shtegtim stinor, transhumancën, duke jetuar në stane prej guri e druri mes kopeve. Sot të njëjtat shtigje i përshkojnë ecësit: shtegu i shënuar Peaks of the Balkans (Majat e Ballkanit), një qark prej gati 200 kilometrash nëpër Kosovë, Shqipëri dhe Mal të Zi, ndjek qafat e larta përgjatë këtyre udhëve të vjetra të kopeve. Një pjesë e madhe e anës kosovare mbrohet brenda Parkut Kombëtar Bjeshkët e Nemuna, të shpallur më 2012–13, dhe porta më e afërt nga Gjakova është Juniku, vetë një qytezë me kulla guri.

Drejt lartësive

Nga Gjakova malet janë më afër se ç’duken: Juniku ndodhet rreth dymbëdhjetë kilometra larg, në rrugën e Deçanit, dhe prej andej një ecës në formë të mirë mund ta arrijë Gjeravicën dhe të kthehet brenda një dite të gjatë vere (stina zgjat afërsisht nga qershori deri në tetor). Por, për hir të së vërtetës gjeografike: majat e mëdha dhe liqenet ndodhen brenda komunave fqinje të Deçanit dhe Junikut, jo në vetë Gjakovën. Shihi si viset e egra që arrihen nga Gjakova, peizazhin që kulla e gurit u ndërtua ta banonte, e jo si oborrin e qytetit.